Fidyə proqramı (ransomware): hücumdan əvvəl, zamanı və sonra
Fidyə proqramı (ransomware) şirkətin fayllarını şifrələyir və açar üçün ödəniş tələb edir. Müasir variantlar çox vaxt əvvəlcə məlumatı oğurlayır, sonra şifrələyir və sızdırmaqla da hədələyir. Əsas qayda: ən yaxşı müdafiə hücumdan əvvəl hazırlıqdır.
Hücumdan əvvəl
- Kənarda və dəyişməz ehtiyat nüsxə: şifrələmə nüsxələrə çatmırsa, ödəniş sualı da aradan qalxır. Bərpanı vaxtaşırı sınayın.
- Yeniləmələr: fidyə proqramı çox vaxt məlum boşluq vasitəsilə daxil olur.
- MFA və minimum icazə: oğurlanmış hesab hücumun əsas başlanğıcıdır.
- Şəbəkənin bölünməsi: bir cihazın zədələnməsi hamıya yayılmasın.
- Monitorinq: qəfil çoxlu fayl dəyişikliyi, yeni planlı tapşırıqlar və qeyri-adi proseslər erkən siqnaldır.
- İnsident planı: kim nəyi edir, kimə zəng olunur, ehtiyat əlaqə kanalı hansıdır.
Hücum zamanı ilk addımlar
- Təcrid edin: təsirlənən cihazı şəbəkədən ayırın (kabeli çıxarın və ya Wi-Fi söndürün), amma elektrik söndürməyin: yaddaşda sübut qala bilər.
- Yayılmanı dayandırın: əlaqəli hesabları bağlayın, paylaşılan qovluqlara girişi kəsin.
- Ehtiyat nüsxələri qoruyun: bərpa üçün saxlanan nüsxələrin silinməsinə imkan verməyin.
- Sənədləşdirin: vaxtlar, görünən mesajlar, təsirlənən sistemlər.
- Xəbər verin: rəhbərliyə, hüquqi məsləhətçiyə, lazım olduqda müvafiq orqanlara və təsirlənən tərəflərə.
Ödəniş sualı
Ödəniş heç bir zəmanət vermir: açar işləməyə, məlumat isə yenə sızdırıla bilər. Ödəniş həm də hücumçunu stimullaşdırır. Qərar vermədən əvvəl bərpa imkanlarını, hüquqi məsləhəti və müvafiq orqanların tövsiyəsini nəzərə alın.
Bərpa
Təmiz mühit qurun, ehtiyat nüsxədən bərpa edin, giriş yolunu (hansı boşluq və ya hesab) tapıb bağlayın, bütün parolları və açarları dəyişin və yalnız bundan sonra sistemi yenidən işə salın. Əks halda hücumçu eyni yolla qayıda bilər.
Hadisədən sonra
Nə baş verdi, niyə aşkarlanmadı, hansı tədbir çatmadı sualları yazılı analiz olunmalı və planlar yenilənməlidir. Hər insident müdafiənin ən qiymətli dərsidir.
